Enlightening Europe

Als afgestudeerd Godsdienstwetenschapper is mij geleerd dat geloof pas na het ritueel komt. De Balie en BNR nieuwsradio loofden een prijs uit voor een ritueel wat Europese burgers verbindt. Een welkome uitdaging dus. De kern van een Europees ritueel moet gaan om verbondenheid in diversiteit zoals het devies van de EU 'in verscheidenheid verenigd' zo treffend zegt. Waarden waar de EU ooit mee begonnen is: vrede, verzoening, vrijheid en gerechtigheid moeten daarin een centrale rol hebben. Dat houdt in: elk land zijn eigen vorm, passend bij dat land én toch een element van verbondenheid..

Ik zie een dialoogdag voor mij met als titel Enlightening Europe. Op de Europese feestdag, 9 mei waarop uiteraard iedereen vrij is, staan in elk land dialoogtafels rondom een op te lossen thema, een wereldprobleem. Het is 9 mei 10 uur 's ochtends, in een 2 urige 'pressurecooker' wordt in elk Europees land in diverse steden aan verschillende tafels aan een oplossing gewerkt. Deze wordt op 1 a-4 opgeschreven en gemaild naar een centraal punt in het land waar de beste elementen uit de ideeën gehaald worden en worden samengevoegd. Om 14:00 uur gaan 2 a-4tjes per land richting Brussel. Hier worden weer de beste ideeën eruit gefilterd en in in het gezamenlijk ontwikkeld plan gezet. Dit wordt voorgelegd aan de Europese Ministers. Vanaf 18:00 uur vergaderen zij. Deze vergadering wordt vanaf 20:00 uur live uitgezonden. Zij hebben van tevoren de committment uitgesproken zich aan het plan te binden en zorgen binnen een uur dat de uitvoering in gang wordt gezet met concrete telefoontjes en mailtjes naar invloedrijken die het probleem kunnen oplossen. De uitkomst wordt vanaf 21:00 uur gezamenlijk gevierd in alle landen met grootse feesten. Dit begint met de ministers die sterretjes ontsteken en vuurwerk, waarna in alle andere Europese landen ook mensen sterretjes ontsteken en vuurwerk losbarst. Het licht wat via de ideeën van alle burgers in Brussel gekomen is wordt weer verspreid over Europa.

Zo heb je in één dag de werking van de EU in beeld gebracht, actief bijgedragen aan de democratie een wereldprobleem opgelost én een gevoel van verbondenheid gecreëerd. Niet bevangen door onmogelijkheden kijk je naar de potentie en de mogelijkheden om actief bij te dragen aan een betere wereld. Je creëert in één symbolische dag vrede, je viert je vrijheid en deelt in je gerechtigheid. Hiermee draag je bij aan de solidariteit en de harmonie tussen de volkeren van Europa én daarbuiten. Het op te lossen probleem moet met een redelijk budget, zeg 500 miljoen Euro op te lossen zijn. Dat is 1 Euro per Europese burger. Het Europees parlement heeft hiertoe van tevoren toestemming gegeven. De criteria waarop de voorstellen beoordeeld worden moeten van tevoren helder zijn. Zij moeten voldoen aan de 'Great place to live' normen. Wat zeggen wil, bijdragen aan een rechtvaardige samenleving, integer en doeltreffend zijn. Politieke concessies zijn uitgesloten. Over het thema wat gekozen wordt voor die dag kunnen alle Europese burgers van te voren stemmen. Alles natuurlijk gepaard met live-televisie in alle landen. Ook online live uitwisseling tussen landen is mogelijk in de tijdens de dag. Aan het eind zijn de beste elementen uit de ideeën samengevoegd en is niet meer herkenbaar wat van welk land komt. De taal is essentieel waarin het gebeurd, dit zullen voor de landen de landstalen zijn, die vertaald worden in het Engels. De diversiteit is hiermee een eenheid geworden.

Wat betreft de symbolen waar jullie naar vragen. Deze moeten leeg genoeg zijn zodat een ieder er zijn eigen invulling aan kan geven, zoals bijvoorbeeld de onbekende soldaat. Als hier namen onder zouden staan is de algemeenheid weg. De Europese dialoog is het perfecte symbool voor de huidige netwerksamenleving, iedereen draagt persoonlijk iets bij met een mooiere wereld als uitkomst. De huidige techniek maakt dit mogelijk en hier maken wij dan ook gebruik van. Je wordt als het ware collega Europeaan, samenwerkend vanuit je eigenheid. De kracht hiervan is dat er zoveel denkkracht gemobiliseerd wordt die wordt ingezet om een dilemma op te lossen dat het risico erg groot is dat dit ook daadwerkelijk wordt opgelost. Deels door de ministers, deels door de burgerinitiatieven die ontstaan én de samenwerkingsverbanden die worden aangegaan. Met het ritueel van de dialoogtafels sterken wij onze gezamenlijke Europese wortels in een symbolische handeling. Wij laten met zijn allen het licht over Europa schijnen, ieder op zijn eigen manier en toch in gedachten verbonden.
Een andere belangrijke voorwaarde voor een ritueel is dat er handelingen ontstaan die niet gecontroleerd kunnen worden, maar die wel een tastbaar resultaat hebben. Alle plannen worden als het ware op magische wijze, volgens de Great Place To Live criteria, verwerkt met één document als uitkomst waar uitvoering aan gegeven wordt. Het is een handeling (denken, plannen en uitvoeren) die in alle gebieden van het culturele leven te vinden zijn. Het patroon van een ritueel, breuk, crisis, oplossing en reïntegratie komen er ook in terug. Je breekt bestaande patronen open door nieuwe input, je verkeert in crisis omdat je niet weet wat ermee gaat gebeuren en er komt een oplossing die geïntegreerd wordt in het leven door deze gezamenlijk te vieren. Vervolgens identificeert iedereen zich hiermee omdat het uit de gezamenlijke koker komt. Dit politieke ritueel scherpt het besef aan wat er in de wereld gaande is. Het personaliseerd in de vorm en verbindt.
Deze verbinding treed al direct aan het begin van de dag op, je weet je persoonlijk verbonden met de rest van Europa die ook zijn hoofd buigt over hetzelfde dilemma. De grote Europese wereld wordt met jouw individualiteit verbonden omdat jij (of iemand die je kent) eraan bijdraagt. Deze verbondenheid komt aan het eind weer terug als je met alle Europese burgers de uitkomst gezamenlijk viert. Je weet je verbonden met je mede Europeanen die ook een sterretje ontbranden en het licht over Europa laten schijnen. Er ontstaat een gevoel van een collectief van individuen die vanuit de zelfde intentie ergens aan bijgedragen hebben door hun licht te laten schijnen en daardoor één groot symbolisch netwerk van licht gecreëerd hebben wat gevierd wil worden.

Men wil het ons maar al te vaak anders voorspiegelen, maar rituelen zijn een belangrijk deel van de politieke activiteit. Macht zit namelijk niet in een apparaat of instituut, maar bij individuen. Dit proces wordt door het dialoog ritueel inzichtelijk gemaakt. De Europese Unie wordt van fantasie van het dagelijks leven tot iets tastbaars waar een ieder aan kan bijdragen. Wij vieren als het ware de menselijke afhankelijkheid van elkaar. Het laat zien dat elke individuele inbreng hard nodig is om tot het ultieme plan te komen. Het drukt onze sociale afhankelijkheid uit en de ervaringen van het individu worden gekoppeld aan sociale krachten. Het is immers zinnenprikkelend om met elkaar de wereld om ons heen opnieuw te structureren.
Zoals gezegd, symbolen zijn voor meerdere opvattingen te hebben, dat maakt hun werking uit. Er moet een mythos aanhangen. De mythos van Europa als rechtvaardig, groots, meeslepend, weldoend en visievol.

Deze symbolische handeling ordent de wereld en maakt inzichtelijk hoe Europa werkt en sterkt het vertrouwen in de grootsheid en goedheid van het Europese idee. Het is als het ware het Europese besluitvormingsproces in een hogedrukpan. Het roept het verlangen naar het theatrale op en schept een sterke emotionele betrokkenheid waardoor andere dimensies vergeten worden. Het representeert een emotioneel beeld dat (ver)bindend is en boven elke discussie verheven. Hoe inhoudelijk het symbolische karakter van de Europese dialoog ook kan zijn, het essentiële punt is de vorm, niet de inhoud. Dit symbool ordent de chaotische wereld van Europese beslissingen waarop wij geen grip denken te hebben en personaliseert Europa. Het maakt het onzichtbare zichtbaar en plaatst het in de belevingswereld van Europese burgers.